Entrepreneurship is first and foremost a very personal matter.

Si Joyce na Mrs. ng isang OFW ay nagtanong kung papaano niya magagamit sa bisnes ang ipinadadala sa kanyang allowance buwan-buwan ng kaniyang asawa.  Her husband wants her to get into some form of small business. Ito rin ang talagang gusto niya at naghahanap nga siya ng pagkakataon.  Ang tanong niya: “What is the best business I can get into with this limited amount of $300 or PhP15,000 per month, or a total of PhP 180,000 in one year?  Is this enough capital ?”

The process of getting into business

Si Ellen naman, a former OFW na pumasok sa sarili niyang bisnes ay sumulat: “FJC, I invested my life savings in a balloon-making business and lost all my capital in six months.  Can you tell me how or why this happened”?  Tinanong ko kung ano ang kaniyang tunay na interes at kung talagang gusto ba niya ang balloon-making at pinasok niya ito. Ang gusto pala niya ay cooking ngunit ang tiya niya ang nagpayo sa balloon-making dahil mayroon naman siyang sapat na kapital.  Ang kaibigan ng tiya niya ay may ganoong bisnes na maganda ang kita.

Kitang-kita na kung bakit bumagsak ang bisnes ni Ellen.  

First, she took the advice of one who was clearly not a capable business advisor.  Nagtiwala lang siya sa tiya niya na hindi naman talagang maalam.

Second, she decided based on the amount of capital she had readily available.  Hindi mo naman kailangang gamitin lahat ng kapital mo agad-agad.  At kung kulang, may iba naming paraan.

Third and the biggest mistake of all is that she went into a business which she did not know anything about, in which she had no real personal interest, and most likely, had no technical capability to contribute.  

It was clearly a wrong decision for Ellen. 

Si Joyce naman, gustong malaman ang mga maaari niyang pagpilian.  She is an undergraduate in accounting and had some work experience with an appliance sales and service company.  In that company, she worked as part-time bookkeeper and customer service in-charge for more than three years.  She told me she really enjoyed the customer-relations part of her experience. She also told me that she is also very much at home in food related activities. 

Dahil sa kaniyang pinag-aralan at experience, si Joyce ay malamang magtagumpay sa isang food o di kaya service type bisnes.  The question is what type of business and will she have the necessary capital to do it? 

Binigyan ko si Joyce ng listahan ng Filipino Franchisors at ang mga tipo ng bisnes na mayroon sila.  Ang ibang franchisor ay bago ngunit mayroon din naman na maraming nang franchisees na tumatakbo.   From this list, she chose a few which required first year investments (including franchise fees) of around PhP200,000.   Most had demonstrated payback of about three (3) years and most had quite impressive service support.  I encouraged her to seriously consider a food-stall business, which had in fact an available franchise near her home. Sabi nga ng partner kong Entrepguru Andy na, “most opportunities can be found just around your neighborhood.”  Look around you and observe what is it that your community badly needs?  Don’t just follow what everybody is already doing.

Another good thing about Franchise businesses is the business training included in the package.  In this case, the training period is three months but she would need to pay 30% (depende ito sa negosasyon sa Franchisor) or about PhP50,000 as soon as she signs the franchise agreement.  The Franchise business projected minimum of net cash earnings of  PhP10,000 and possibly up to PhP18,000 per month.  If successful, this business would double the amount of monthly cash flows Joyce will be receiving.  It would also provide her family good back-up income in case her husband has to stop being an OFW.

Here is what I advised Joyce to do:

1. Validate the Franchisor’s claims through the Association of Filipino Franchisors, Inc.  Siguraduhin na ang lahat nang sinasabi ng Franchisor mo ay totoo.
    
2. Validate the actual experience by directly interviewing the FIRST Franchisee, or if not available, other Franchisees and validate the truth or falsehood of the market and financial claims of the Franchisor.  I am personally aware of situations where franchisors do not live up to their claims.  Kahit anong galing ng pakita ng isang Franchisor, kausapin mo ang unang Franchisee o iba pa ng iyong produkto.  Kung ang mismong Franchisee ay masama ang experience, magdalawang isip ka kung talagang gusto mong magsapalaran sa Franchisor na yon.
    
3. Find out if the Franchisor has any pending legal cases with any of the Franchisees, and if there is any, find out why.  Alamin mo kung may mga kaso sa mga Courts ang Franchisor at kung bakit.
    
4. Secure serious legal advice on the merits and demerits of the Franchise Agreement. Make sure that she is satisfied with all the provisions of the Franchise Agreement, particularly on her option to terminate the Agreement without any difficulty. Mag-konsulta at siguraduhin kung papaanong makaka-alis sa contract kung saka-sakaling hindi pala tama ang napasukan.
    
5. Be aware that anything not written in the agreement, even if promised by the Franchisor, may not be fulfilled.  Kahit ano pang ipangako ng Franchisor, kung hindi nakasulat, ay bali wala kapag hindi na kayo nagkakasundo.
    
6. Make sure that all the sources for funding are in place.  Siguraduhing sapat ang iyong kapital.

Now, for the hard part.  How will Joyce raise the PhP200,000 for the Franchise?  Mahusay ang kalagayan ni Joyce sapagkat ang kaniyang asawa ay magpapadala ng PhP15,000 tuwing buwan at mapapatunayan niya na ito ay magpapatuloy ng at least three more years.  This situation is BANKABLE!  Malamang may magpapa-utang sa kanya kung mayroon siyang katunayan na maipapakita. With this assurance, Joyce can negotiate with the Franchisor for installment payments on the Franchise fees.

First, she can propose to pay the down payment of PhP50,000 partially every month during her three (3) month training.

Second, she could offer to pledge (sangla) the assets (yong mga bibilhin niyang gamit para sa bisnes niya)  to be acquired by the Franchise business itself, and, if necessary, she can also offer to pledge the future remittance of her husband until the full Franchise fees are paid.  Under this arrangement, the total capital requirements of PhP200,000 can be fully met in less than one year.  The monthly remittance plus the earnings of the business will make this happen.

E kung ang magagamit ni Joyce ay PhP5,000 tuwing buwan lamang para sa kanyang bisnes investment, maaari pa ba niyang pasukan itong bisnes na ito?

The answer is yes.  Ngunit mas matagal itong usapan at masusing negosasyon sa Franchisor at ibang nagpapa-utang tulad ng Small Business Lending Corporation.  In certain cases, the Franchisors will even guarantee the loan of the Franchisee so that Joyce, in this case, can get into the business earlier.  This is good debt in action, the proper use of leverage.  Ito ay mahusay na utang at magpapalago ng ari-arian kung gagamitin ng maiigi.

Joyce asked if I was sure that she would succeed in a franchise business.  Inulit-ulit ko na kahit anong bisnes, walang garantiya ngunit maaaring bawasan ang risko.  If she at least follows the advice already given above, she has a good chance of success.

Inaanyayahan ko rin ang lahat ng magbabasa na alamin ang tungkol sa Kalayaan sa Kakapusan Service and Multipurpose Cooperative.  Mag-uumpisa na ang KSK Coop pumasok sa mga franchises.  Sa ganitong paraan ay makakasali kayo sa franchises kung hindi pa sapat ang inyong  kapital.  Maaring mag-email sa kskcoop@colaycofoundation.com o magpunta sa website www.kskcoop.com.

Francisco J. Colayco is an entrepreneur, a venture developer and financial advisor.  He is the Chairman of the Colayco Foundation for Education and the Author of Three Bestsellers:  Wealth Within Your Reach (2004 Book of the Year for Business and Economics Awardee), Making Your Money Work, and Pera Palaguin Workbook.  He is a member of the Registered Financial Planners, Inc., U.S.A. and is available for talks, seminars, and workshops.  Learn more about his advocacy on www.colaycofoundation.com or email info@colaycofoundation.com. The books are available directly from us or in the Philippines, at National Bookstores, PowerBooks, 0917-8537333, 02-6313731.

Lessons On Teaching Our Children About Money

Kailan kaya dapat turuan ang ating anak ng tungkol sa pera? Sa aking pananaw, maaari nang mag-umpisa kapag siya’y nakakakilala na ng numero,  marunong nang  magbilang at alam na ang paggamit ng pera.  

Let me give you some ideas on how to start.

Lesson 1:  Explain our monetary system

A very young child logically believes that metal is better than paper and more paper is better than less paper.  Baka akala niya ang 10 peso coin is better than a PhP20 bill and that three PhP20 bills are better than one PhP100 bill.

Isang magandang paraan ng pagsasanay para siya ay matuto ay gumawa ng simpleng laro: Hulaan ang klase ng pera, hulaan ang tamang sagot sa pagdadagdag o pagbabawas ng iba’t ibang pera. Maaari ka rin magbigay ng simpleng gantimpala sa bawat tamang sagot.

Lesson 2:  Give your child an allowance

Lalong maiintindihan ng ating anak ang halaga ng pera kung siya’y bibigyan ng allowance. Sa ganitong paraan matututo siyang mag-ipon at mag-isip  ng kaniyang gastusin. Nasa iyo kung magkano ang iyong ibibigay ngunit siguraduhin na ito ay tama o angkop sa kaniyang edad at pangangailangan.

Ang ibang magulang ay nagbibigay pa ng pera bilang gantimpala sa pagtulong sa mga gawaing bahay, o kapag mataas ang marka sa iskwela. Kung kaya ng iyong budget, mabuti na ang dagdag na ibigay mo ay mga 10-20% ng allowance upang siya ay magkaroon ng pagkakataon na makapag-ipon

Sa desisyon na magbigay ng allowance sa iyong anak, siguraduhin lamang ang mga sumusunod:

• Kausapin siya ng husto. Ipaliwanag sa kaniya kung bakit siya binibigyan ng pera at papaano niya ito makukuha. Ipaliwanag din sa kaniya na sa bawat tanggap ng pera, dapat siyang maglaan ng kahit 10-20% nito upang maipon. Mas mabisa kung ito ay nakasulat para magsilbing paala-ala sa kaniya.

• Maglaan ng takdang araw lingu-lingo sa  pagbibigay ng baon o gantimpala (para sa mga gawaing bahay).  Ito ay para masanay siya sa pag-budget.

• Kung maganda ang kaniyang pamamalaga, maari mo pa siyang bigyan ng karagdagang gantimpala.

Remember to make it a fun learning process.  Your child might either become kuripot o matatakutin kung masyado  namang strikto at wala na sa practical ang mga patakaran sa pagbigay ng allowance.

Lesson 2: Start with a Piggy bank

Simulan ang bata sa simpleng paggamit ng alkansiya. Gawing masaya ang design ng alkansya nang sa gayon ma-enganyo siyang maghulog.  Ilagay ang alkansya sa isang lugar kung saan madalas ito makikita ngunit ligtas sa panganib na mawala o masikwat. Ipaliwanag sa kaniya na gagalawin lamang ito kapag siya’y maghuhulog ng pera.

Lalo siyang magsusumikap kung alam niya kung magkano na ang halaga ng kaniyang naiipon.  Kayat bigyan ng takdang oras nang pagbubukas depende sa estima mo ng ilalaman ng alkansya base sa laki ng allowance.

When the amount reaches an amount, say PhP1,000 you can get the family to join in the opening of the piggy bank and counting the money.  Dagdagan ng maraming palakpakan at saya para sa bata for a job well done.

Lesson 3:  Open a bank account

Kung marunong na siyang magbilang at nakaka-intindi na ng simpleng matematika, maaari na siyang dalhin sa bangko at magbukas ng sariling “savings account”. Importanteng ipaliwanag sa kaniya ang konsepto at ang halaga ng bangko at gawin itong maganda at masayang karanasan.

If you have some money gifts already saved for your child, this may be the right time to let him know that his Ninong or Ninang or some relative gave him some money as a baptism gift.

Mamili ng bangko na may magandang programa para sa bata na magbibigay ng dagdag kaalaman sa pera at magbibigay saya sa kaniya.

Here are some ways to give more savings tips to your child.

-       Show him how the interest “compounds” by explaining the “free money” (that’s the interest) that goes into the account

-       If you can afford it, tell him that you will give him the interest that he earns every month.  Ang ibig sabihin nito ay magdodoble ang kaniyang interes na kikitain.

-       Kung gusto niyang bumili ng laruan na talagang pinag-iipunan at sapat ang kanyang naipon, magandang samahan mo muna siya sa bangko at kumuha ng pera sa kaniyang “savings account” bago mamili. Sa ganitong paaran malalaman niya na ang pagkuha ng pera ay makakabawas sa interes at halaga ng kaniyang naipon.

Lesson 4: Set some targets.

Mahirap para sa bata ang mag-set ng targets sa pag-iipon ngunit kailangang gawin ito kahit marami kang pera. Hindi naman kailangang ipakita lahat ng budget sa bata.  Yon lang malaman niya kung ano ang dapat manggaling sa kaniyang allowance.

Importante na alam niya kung bakit kailangan niyang mag-ipon, pag-usapan ninyo ng husto kung saan gagamitin ang perang naipon. Kung gusto niyang bumili ng laruan, gumawa kayo ng “chart” at idikit ang larawan ng laruan. Turuan mo siayng maglaan ng pera araw-araw para ito makamit sa takdang panahon. Huwag mabahala kung hindi ito masunod, hayaan lang siyang mag-ipon.  Kahit para siyang hindi nakikinig, magugulat ka na lang na marunong na pala siya.

Importante ring matutunan ng iyong anak ang tamang asal ng bigayan, Ipaliwanag sa kaniya na sa kaniyang naipon ay maglaan ng halaga para sa mga kapus-palad.  Dapat kasali ito sa kaniyang budget.

Lesson 5:  Children have to learn from Example.

Ang magulang ang dapat maging mabuting halimbawa sa anak. Kung sakaling kulang rin ang iyong kaalaman sa paghawak ng pera, makakatulong na basahin mo at intindihin ang aking mga  libro: “Wealth Within Your Reach Pera Mo Palaguin Mo Book 1”, ”Making Your Money Work, Pera Mo Palaguin Mo Book 2” at “Pera Palaguin Workbook:Practicing What You Learned

Alalahanin na maraming gusto ang ating anak  dahil marami siyang nakikita.  Ang magulang lang ang makapagtuturo kung ito ay tunay na mahalaga para sa kaniya o hindi.

Eto ang ilang sumusunod na mungkahi para makatulong sa pagturo ng pag-iimpok sa iyong anak:

·      Huwag gawing bisyo ang pagpunta sa mga shopping mall. Lalo lang matutukso ang iyong anak dahil sa dami ng nakikita. Maraming ibang paraan o lugar na pwedeng pasyalan para malibang.

·      Ang pumunta sa mga shopping mall ay itakda ng  ilang (mas mabuti kung isa o dalawa lamang) araw sa isang buwan. Planuhin maigi ang pagpunta at paggastos  nang sa gayon maiwasan ang pagbili ng mga bagay na  hindi naman kailangan. Kung mayroon man makitang gustong bilhin na hindi talaga naka-budget, ipaliwanag sa kaniya na ito ay dapat pag-ipunan at hindi dapat bilhin ng hindi napag-iisipan nang mabuti. 

·      Ipaalala sa kaniya na hindi sa lahat ng pagkakataon na tuwing siya”y pupunta sa shopping mall ay mayroon siyang kailangang bilhin.

·      Kung mayroon siyang gustong bilhin at hindi talaga kaya ng kaniyang ipon, maaaring ipaalam mo ito sa kaniyang ninong at ninang at gamitin bilang aguinaldo sa kanilang kaarawan o anumang espesyal na okasyon.

·      Ipakita sa kaniya kung papaano kang mamili tulad ng paghahambing ng presyo ng isang bagay. Halimbawa, maraming uri ng sabon sa pamilihan at iba-iba ang mga presyo.  Ipakita  at ipaliwanag sa kaniya kung papaano ka magdesisyon.

Don’t always demand perfection from your child.  If your child really wants to something that you know will break quickly or is not like what it says in the advertisement, let him learn his lesson.  

Cool lang tayo.  Medyo nakakatakot dahil napakaraming payo.  Mas matatakot at baka tuloy magrebelde ang iyong anak kung masyado kang istrikto.  You have many years to teach your child but start now!  Both you and your child will be happy with this shared experience.

Kaya natin to!

Francisco J. Colayco is an entrepreneur, a venture developer and financial advisor.  He is the Chairman of the Colayco Foundation for Education and the Author of Three Bestsellers:  Wealth Within Your Reach (2004 Book of the Year for Business and Economics Awardee), Making Your Money Work, and Pera Palaguin Workbook.  He is a member of the Registered Financial Planners, Inc., U.S.A. and is available for talks, seminars, and workshops.  Learn more about his advocacy on www.colaycofoundation.com or email info@colaycofoundation.com. The books are available directly from us or in the Philippines, at National Bookstores, PowerBooks, 0917-8537333, 02-6314446.